Konstrukcje bezosobowe: trzeba / można / wolno
Te wyrazy nie odmieniają się przez osoby. Łączą się z bezokolicznikiem.
- trzeba — wyraża konieczność: Trzeba uczyć się polskiego.
- można — wyraża możliwość/pozwolenie: Można tu palić?
- wolno — wyraża pozwolenie: Nie wolno wchodzić.
- warto — wyraża wartość czegoś: Warto zobaczyć Kraków.
- powinno się — wyraża powinność: Powinno się jeść warzywa.
Konstrukcje bezosobowe ze „się"
Czasownik w 3. os. l. poj. + się. Nie wskazuje konkretnej osoby.
- zdarza się — coś się dzieje czasem: Zdarza się, że spóźniam się do pracy.
- mówi się — ludzie mówią: Mówi się, że to dobry film.
- nie ma — brak czegoś (+ dopełniacz): Nie ma chleba. Nie ma czasu.
„Boli mnie" / „Podoba mi się"
W tych konstrukcjach osoba nie jest podmiotem gramatycznym — używamy zaimka w odpowiednim przypadku.
- boli + biernik (kogo?): Boli mnie głowa. Boli go ząb.
- podoba się + celownik (komu?): Podoba mi się ten film. Podoba jej się ta sukienka.
- smakuje + celownik: Smakuje mi pizza.
- brakuje + dopełniacz (kogo? czego?): Brakuje mi czasu.
Odmiana zaimka osobowego
| Osoba | Biernik (boli) | Celownik (podoba się) | Dopełniacz (brakuje) |
|---|
| ja | mnie | mi | mnie |
| ty | cię | ci | cię |
| on | go | mu | go |
| ona | ją | jej | jej |
| my | nas | nam | nas |
| wy | was | wam | was |
| oni/one | ich/je | im | ich |